Category: Viết

Mong như mong mẹ về chợ. Có thể rất nhiều người đã dùng câu này. Có thể có người hiểu rất rõ ý nghĩa của nó, coó thể không… Nhưng có thể chắc một điều rằng, thế hệ 8X đổ về trước sẽ hiểu nó.

Cái tuổi thơ ngày xưa ta bé trôi đi và trai qua là một thời đất nước vừa mới bắt đầu “đổi mới” – cái đói, cái nghèo đã ăn sâu vào ký ức của bao nhiêu thế hệ, ăn sâu vào ký ức bao nhiêu tuổi thơ. Phải trải qua thì mới hiểu khái niệm “ngày giáp hạt” là khoảng thời gian nào và tại sao chỉ cần nhắc đến thôi là sẽ thấy hiện rõ trong đôi mắt của ông bà, bố mẹ ta một nỗi sợ, một nỗi sợ đã hằn sâu lắm vào con người họ. Và bởi thế nên những đứa trẻ ngày ấy mới mong mỏi mẹ đi chơ về như thế nào. Háo hức lắm, ra ngóng vào trông, thấp thỏm đứng ngồi không yên, mong lắm…

Chợ quê những ngày tháng ấy cũng chẳng có gì to tát, cái tôm, con tét bắt ở dưới đồng lên bán, mớ rau cọng cỏ hái ở dưới ruộng lên bán, … Chỉ vẻn vẹn một chòm và không thể thiếu những hàng quà. Những quả táo vào mùa Xuân, quả nhót, quả ổi vào mùa Hè, quả thị, quả na vào mùa Thu, hay quả mận vào mùa Đông. Hoặc là nắm bỏng mật, cái bánh đa, …

Mẹ đi chợ dù chỉ mua mớ rau muống cho bữa cơm của nhà thôi cũng chẳng bao giờ quên mua quà cho các con. Nhớ đến nỗi cũng đã thành câu tục ngữ “Đồng bấc thì qua, đồng quà thì nhớ” để nói lên rằng dù có quên mua cái bấc đèn thì vẫn nhớ mua quà cho con. Có khi chỉ là dăm ba quả ổi xanh chát lè lưỡi, có khi là mấy quả táo đã hỏng mất phần nào,… xong những đứa con của mẹ vẫn giành lấy từ khi mẹ mới về đến ngõ, chia nhau ăn thật ngon lành. Bốn chị em cứ thế lớn lên qua những năm tháng đói rét với cơm độn, với cháo loãng… và những buổi chiều ngồi cổng mong mẹ về chợ…

Thời gian trôi thật nhanh, ta giờ đã trưởng thành lúc nào mà ta cũng còn chưa nhận thức được. Ta cưới vợ và có một nhóc rất cute. Vẫn về nhà vào những ngày cuối tuần để bớt nỗi nhớ quê. Tủ lạnh lúc nào vợ cũng mua đầy hoa quả. Mẹ giờ đã có người gọi là bà Nội, nhưng chiều nào đi chợ bà vẫn không quên mua quà cho con, cho cháu. Bao giờ bà cũng chia phần cho ta nhưng ta lúc nào cũng lắc đầu từ chối. Trong đầu ta lúc nào cũng là những suy nghĩ về công viêc, về tiền bạc, về ngày mai… mà không đế ý đến ánh mắt của bà.

Hôm trước, bà mua mấy quả táo lê, chia cho ta một quả, bất chợt ta nhìn sâu vào mắt bà, cái ánh mắt ấy, cái ánh mắt vẫn còn nguyên như ngày nào tràn đầy hạnh phúc, giờ đã có rất nhiều nếp nhăn, đang nhìn đứa con thật trìu mến và sẽ cười hạnh phúc khi nó đón lấy như ngày xưa… Ta đón lấy ăn ngấu nghiến mà nước mắt cứ trực trào ra. Vừa hạnh phúc… vừa trách mình sao quá vô tâm… Bà vẫn vậy, tình yêu của bà vẫn vậy, cái nghèo đói khổ cực dù đã biến bà thành mụ mẫm cả đi, xem tivi thấy quảng cáo nước uống C2 ngon là lại ước có được mà uống – mà khi mua về thì lại không dám uống vì sợ nó đắt… mà tình yêu của bà vẫn vô bờ bến. Ta thấy hối hận vì đã bao lần từ chối đón nhận tình yêu ấy.

Cuộc sống bon chen đã đẩy ta vào cái vòng xoáy của nó, khiến ta quên đi bao nhiêu thứ quý giá ở bên ngay bên cạnh mình… Cũng bởi ta đã trải qua và ta muốn bố mẹ, con cái ta sẽ không phải sợ những ngày giáp hạt nữa… và ta đã quên mất những cái giản dị, vô bờ… Rồi chợt nhận ra rằng mình chưa mua cho bà một món quà gì… Mong như mong mẹ về chợ! Lần sau về quê ta sẽ đứng cổng đợi mẹ về chợ đòi quà… Cái tuổi thơ đã trải qua bao nhiêu những nghèo đói với bao nhiêu ký ức cứ thi thoảng lại ào về một khoảng nào đó, và ta sẽ phải ngồi viết ngay để nó khỏi chạy mất…

Tháng 10 năm 2010

Đó là nỗi sợ. Không thể là thứ gì khác được.

Người phụ nữ luống tuổi, trong bộ quần áo cũ kỹ, xộc xệch, dắt chiếc xe đạp mini đã bong gần hết sơn, không pedan, dây phanh trước đứt, từ mấy quầy bán rau củ qua mấy quầy bán thịt. Trời đã sang thu được cả tháng rồi mà trưa vẫn nắng như đổ lửa, gay gắt. Chủ các quẩy thịt đôn đả mời chào với những miếng thịt còn lại trên bàn. Người phụ nữ dắt xe qua vài hàng rồi dừng lại ở một quầy, trên bàn bán thịt có một mớ thịt xấu không có tên…

Hắn quay về phía vợ đang mua gừng xả, giục giã: Nhanh lên em ơi!

Hắn sợ phải nhìn thấy điều tiếp theo ở khu hàng thịt, nó đã gợi lại một miền ký ức xa thẳm, đầy khó khăn, cơ cực, … của sự nghèo đói…

*****

Chợ ngày ấy cũng chả có nhiều thứ phải nhớ, cũng chả có nhiều cửa hàng với đa dạng các loại thực phẩm mà lựa chọn. Mỗi lần được bố mẹ đưa tiền cho tự đi chợ chỉ là dăm ba nghìn, không rau thì đậu phụ, không cải thì mùng. Lần nào được mẹ cho lẽo đẽo theo sau xuống chợ qua các hàng thịt là mắt cứ hau háu nhìn vào những thảng thịt nạc, để rồi mẹ bao giờ cũng mua miếng thịt rẻ nhất, nhiều mỡ nhất. Mẹ bảo, mua miếng này về còn có mỡ để xào rau, rán đậu, … Những lần mẹ mua mỡ lá, rán được nhiều mỡ lắm, mà tóp của nó lại rất giòn và thơm nữa…

Có một buổi chiều hè muộn, bố được người ta cho mua chịu cả một cân thịt, nhưng khi về nhà mới biết là thịt ôi, tiếc của, mẹ rán cho đến cháy cả miếng thịt, mà cả nhà vẫn chẳng thể ăn được. Hôm sau, nấu canh cải, chị cho một muỗng mỡ rán miếng thịt đó vào, mà cả nồi canh phải đổ cho lợn.

Việc học ngày ấy cũng chỉ nửa ngày, nửa ngày còn lại phải phụ bộ mẹ việc nhà, mấy chị em chia nhau việc nhà từng li, từng tí. Chị quét sân nhà thì em nấu cơm, chị giặt quần áo thì em rửa bát, …

Làm hết việc nhà đã được chia, bỏ qua những trò chơi khăng, chơi đáo, nó theo mấy anh lớn tuổi lên đồng bắt cua, tát cá. Chả cánh đồng nào là nó không biết, chả bờ ruộng nào mà nó không qua. Tát thùng đấu, tát mương con, hay ngăn cả mương lớn để tát… Là những con rô, con diếc, hay mớ đòng đong, tôm tép, chạch, cua lẫn lộn, với rau sắn hái ở bờ rào mẹ đã ngâm muối, thế là có một nồi rất ngon.

Là những lần trong họ có đám cưới, đám giỗ,… mẹ phải ngồi trông cho nó ăn, vừa ăn vừa nhắc “ăn chậm thôi” mà vẫn không khỏi bị nghẹn vài lần.

Chỉ mong ngóng những “Tết rau bầu”, Tết Đoan Ngọ, Rằm tháng bảy, Tết Trung Thu, Tết cơm mới, … để được ăn tết ở nhà, rồi tết dưới bà Ngoại…

Những tết trôi qua như thế cứ thấm thoắt trôi qua, năm qua năm, mùa qua mùa, trong những mơ ước cháy bỏng của tuổi thơ ấy là sau này lớn lên sẽ mua miếng thịt ngon nhất chợ, sẽ ăn con cá to nhất chợ…

*****

Giờ hắn đã làm được điều đó, gà rừng, lợn mán, cá hồ, món gì ngon lạ mà muốn ăn là hắn có thể mua được. Nhưng mẹ thì vẫn không thể vượt qua, đi ra khỏi được cái suy nghĩ về sự quãng thời gian khó khăn đó. Nó ám ảnh mẹ như là đã ám ảnh hắn khi nhìn thấy người phụ nữ giữa buổi trưa nắng kia. Cầm tiền trong tay mẹ vẫn chỉ mua rau, mua đậu… trên mâm cơm có gà đồi, cá biển mẹ cũng chả ăn. Vẫn thi thoảng một nắm ngọn cúc tần hấp. Vân một tháng vài lần rau sắn luộc chấm tương….

Miệt mài chạy, chạy và chạy. Gia đình, bạn bè, công việc, … phấn đấu và cố gắng, làm, làm và làm. Tất bật từ sáng đến tối, từ ngày này qua ngày khác, từ tuần này qua tuần khác, … để rồi một lúc nào đó tự nhiên thấy hẫng một cái, đứng im, chán nán, rối bời. Tôi tạm gọi là khoảng lặng!

Cần phải có những khoảng lặng như vậy để có chút thời gian dừng lại để nhìn lại, để ngẫm lại để xem lại những gì đã qua của những ngày tháng mệt nhoài kia. Động lực làm việc là để sống hay để vui. Mục đích là thăng tiến hay gia đình, để cân đo đong đếm xem cái gì là quan trọng nhất đối với mình… Và rồi thấy mình bị hẫng một chút, chán nản một chút, tâm trí tự nhiên muốn được nghỉ ngơi ở một khoảng lặng.

Tôi gọi nó là khoảng lặng và tôi hay tạo ra khoảng lặng cho riêng mình ở những lúc nào đó. Ôi cái cuộc sống này, Ôi, tôi!

***

Vẫn con đường ấy, vẫn chiếc xe đạp cũ kĩ ấy, vẫn con người ấy với hai sọt đầy chuối chín, vàng, mẩy, … Cách đây 5 năm, tôi gặp ông khi tôi cũng cặm cụi đạp xe từ nhà xuống trường, ông còng lưng để đạp cho chuyến xe thồ chở chuối trôi, còn hôm nay tôi phóng con wave 110 gặp ông vẫn chiếc xe đó nhưng đang còng lưng đẩy chuyến xe thồ ấy, vẫn như ngày nào mà sao thấy nhoi nhói trong lòng. Ông chắc cũng rất cần một khoảng lặng cho mình…

***

Phiên chợ sớm với những mớ rau vừa hái ở ruộng lên, những con tôm cũng vừa bắt ở ao đang nhảy lao xao. Ồn ào của một buổi sáng với tiếng ồn ào của người mua kẻ bán. Khoảng lặng! Cụ bà đã già, già lắm… đang bê một chiếc rổ cũ với chiếc cạp đã bị nứt ở nhiều chỗ, trong rổ có hai ba mớ rau muống còn ướt sương đêm (hay do thấp nước).

Cụ đứng chơ vơ giữa chợ, quay sang này mời người mua, quay sang kia mời người mua… Và cái vẻ mặt tràn đầy hạnh phúc khi đã bán hết mấy mớ rau đó thật khó thể tả được, nó nhìn vui lắm, nhưng vẫn ẩn những nét khắc khổ của một cuộc đời vất vả…

***

Trưa, giữa trưa. Cái nắng của một ngày cuối hè không còn gắt nhưng cũng thấy rát mặt. Bụi đường, tiếng còi xe gầm rú. Những người ở tỉnh bắt đầu trở về sau một buổi sáng bon chen ở đất thành phố kiếm đồng tiền, bát gạo, người phụ nữ ngòi sau chiếc xe ngủ gà ngủ gật cùng với gông, bu,, bao tải và những còn gà, con vịt không bán hết… Rồi những người phụ nữ oằn mình đạp xe trong màn bụi mịt mù của quốc lộ 6. Rồi bỗng nhận ra một cái chợ cóc nhỏ rất đặc biệt ở bên đường. Nó đặc biệt không phải vì nó họp ở bên đường đầy bụi mà vì đó là chợ của những người đi buôn về, họ dừng lại, bày những thứ hàng hóa mà bị ế ra bán, miếng thịt không còn tươi ngon, mớ rau cũng không cong tươi ngon, không ồn ào, họ mua bán trao đổi như hiểu hết những cái mà chả ai nói thì họ đều biết…Vội vàng mua, vội vàng bán để kịp về nấu bữa cơm trưa cho gia đình…

Khoảng lặng!

***

Tôi vẫn cứ tự tạo khoảng lặng cho mình để nhìn, để nghe và để hiểu. Nó giúp tôi hiểu rằng tôi cũng chỉ là một khoảng lặng ở một chỗ nào đó, trong một con người nào đó mà thôi.

Lại chạy thôi!

————————————

Tháng 8 năm 2010!

Sáng! Trời khẽ se se lạnh… Cái lạnh man mác xót lại như muốn níu kéo những chút cuối cùng của mùa Xuân… Ngoài trời mưa phùn từ đêm vẫn lất phất bay…

***

Cặm cụi bước trên con đường quen thuộc. Không còn ai đưa đón, vẫn một mình bước đi một ngày hai lượt với cái ba lô nặng trĩu những ấp ủ về tương lai… Nhớ lại cái ngày đầu tiên ấy… thấy xao xuyến lạ thường…

“Ngày đầu tiên đi học… mẹ dắt tay đến trường…” Đúng rồi! Chỉ có ngày đầu tiên đó thôi là được mẹ dắt tay đến trường. Chao ôi, sao mà thân thương đến thế. Quãng đường có dài chi, hơn hai cây số luôn bụi mù vào những hôm trời nắng và nhầy nhựa bùn vào những hôm trời mưa… quãng đường đã trở thành một cuộc hành trình đầu tiên vào cuộc đời. Ôi, cái ngày xưa thân thương đó sao mà nhớ. Hằn ghi cả một miền ký ức đẹp của một miền quê bán sơn địa quanh năm nghèo đói…

Cái đói dường như trở thành một cái quen thuộc đối với bất cứ nhà nào. Tháng Ba dường như đã in sâu vào tâm trí cả một thế hệ mấy chục năm ròng rã. Lúa gạo của vụ mùa chỉ còn đủ ăn đến Tết, qua Tết dường như không còn đủ lúa để chống chọi với ròng rã mấy tháng trời chờ đến khi lúa chiêm gặt… Cơm không phải chỉ là cơm mà mang trên mình nào đỗ, ngô, khoai, sắn, … Ăn đong là cách sống của những người kiếm được tiền bằng việc buôn bán mớ rau, miếng thịt. Ăn vay là thường trực ở bất cứ nhà ai chỉ biết có nông nghiệp… Cả một miền quê quằn quại trong tháng Ba khắc khoải mong chờ một bình minh tươi sáng…

Tháng Ba là những ngày mưa cuối xuân rầm rì hàng tuần, khiến con đường đất trở lên lầy lội với bùn, đất ướt nhoẹt. Bẩn và trơn như đổ mỡ. Lũ học sinh bước mò từng bước chậm mà vẫn ngã như vồ ếch. Cười ra nước mắt. Những đôi dép lê bị dính lại chút bùn non khi nhấc lên sẽ khiến bùn non theo quán tính bắn lên tận đầu. Cười ra nước mắt…

Tháng Ba còn có những bông gạo nở đỏ chót ở đầu làng hay ở từng góc xóm. Một ngày hai bữa cơm độn không thể làm ấm lòng những đứa trẻ, những nụ gạo tròn bậm hay những cánh hoa đỏ chót đều có thể ăn một cách ngon lành. Lay lắt những tháng Ba rõng rã cả một miền thơ dại của bao nhiêu lũ trẻ…

Tháng Ba cũng có những cơn mưa gọi Hạ chợt rơi rồi chợt tạnh, mau và nhanh đến nỗi còn chưa kịp cảm nhận đó là mưa. Lũ trẻ vẫn cặm cụi cùng nhau đi tìm một tương lai sáng trên con đường đất bụi mù và nhầy nhựa…

Tháng Ba! Rơm rác tích trữ từ những vụ gặt cũng dần hết. Người lớn thì vào rừng chặt củi, cắt rác về phơi khô để đun nấu. Còn lũ trẻ thì đi quét lá rụng. Lá tre phủ kín con đường bao quanh làng, lá xà cừ rồi cả lá bạch đàn cũng được lũ trẻ quét về phơi khô đun nấu. Sáng tinh mơ khi sương còn chưa tan đã mắt nhắm mắt mở dậy chuẩn bị chổi và bao tải. Đi quét là phải đi sớm thì mới quét đươch nhiều và được những thứ lá đun đượm lửa mà không tốn, chứ đi muộn thì sẽ phải đi xa lắm mà có khi không thể quét được cái nào… Trở về nhà với một bao tải lá chặt ních vẫn còn ướt đẫm sương đêm tãi ra sân. Rồi ra giếng kéo một thùng nước đầy trong veo mát lạnh, đổ ra chậu men có thể nhìn thấy mặt mình sóng sánh trong làn nước mát lạnh của vùng đá ong…

***

Những tháng Ba cứ thế đi qua hết năm này đến năm khác, hết thế hệ này đến thế hệ khác với bao nhiếu là tuổi thơ. Nhớ da diết! Nhớ lắm! Hoang hoài….!

Hà Nội, tháng Ba năm Canh Dần, 2010