Category: Viết

Con gái tôi đang học lớp 6, học cùng với con của mấy ông bạn chơi với tôi từ hồi lớp 6. Con bạn tôi vừa bị mất một chiếc dây chuyền cổ bằng bạc. Một bạn trong lớp nhặt được đòi chuộc. Con bạn tôi đưa tiền chuộc, cậu kia lấy tiền xong bảo làm mất dây chuyền.

Sự việc được bạn tôi báo với giáo viên chủ nhiệm lớp. Bạn tôi cho rằng sợi dây chuyền bị lấy trộm. Và không thể hiểu cách hành xử của nhà trường, cho rằng nhà trường dung túng cho hành vi xấu khi không xử lý cậu kia với lý do không có bằng chứng. Bạn tôi rất bức xúc.

Một thầy giáo bên trung tâm Anh ngữ cạnh nhà tôi một lần đến uống cà phê ở Vũ Quán kể cho tôi nghe về một việc rất khó xử. Bên trung tâm có thuê một giáo viên người Anh dạy. Ông này thường đến trung tâm bằng xe đạp thể thao. Trên xe có gắn một chiếc đèn led chiếu sáng, loại đèn có thể sạc lại pin. Đến một tối hết giờ dạy, ông lấy xe về và phát hiện chiếc đèn không còn nữa. Ông tỏ ra rất thất vọng.

Thầy đi hỏi tất cả lớp học của trung tâm có tiết học hôm đó, nhưng chỉ nhận được câu trả lời: không biết. Thầy xem lại camera an ninh và phát hiện ra một học sinh của trung tâm đã lấy. Thầy gửi video cho phụ huynh học sinh kia nhờ can thiệp. Cậu mới thú nhận là thích cái đèn ấy quá nên không kiềm chế được. Bố mẹ cùng cậu đến xin lỗi thầy, và tùy thầy xử phạt.

Thầy hỏi tôi là nên xử lý cậu học sinh kia thế nào?

Còn bạn, bạn sẽ xử trí thế nào nếu bạn ở trong trường hợp của ông bạn tôi? của thầy giáo trung tâm Anh ngữ?

HÀNH VI không phải BẢN TÍNH

Chúng ta thường đánh đồng hành vi của một người với bản tính của người đó. Một đứa trẻ không chơi với bạn, ta bảo nó nhút nhát. Một đứa trẻ lấy cắp đồ của người khác, ta bảo nó là kẻ trộm. Rồi từ đấy cứ thấy, cứ nhắc đến là ta gọi nó là đồ nhút nhút, đồ kẻ trộm. Và nếu tất cả mọi người đều có thiên kiến xác nhận như thế, đứa trẻ kia lớn lên sẽ không còn lựa chọn trở thành con người nào khác.

Đó là cách nghĩ thường thấy. Nhưng trong giáo dục thì phải nghĩ khác. Bởi nhiệm vụ của giáo dục không phải là dựa vào hành vi để phân loại bản tính, mà là giúp cho trẻ biết hành vi nào là tốt, hành vi nào là không tốt. Khao khát một thứ và tìm mọi cách để có được thứ đó là tốt, nhưng lấy trộm thì không tốt. Không thể chỉ vì một hành vi không tốt, đặc biệt là khi trẻ chưa nhận thức hết được ý nghĩa của hành vi ấy, mà biến đứa trẻ ấy thành một bản tính xấu về sau.

Giáo dục không nên là THẮNG – THUA

Quay trở lại hai tình huống ban đầu. Với mỗi trường hợp, ở góc độ giáo dục, ta đều có cách để phát triển những đứa trẻ trở nên tốt hơn.

Ở trường hợp đầu, ta cần phải bắt đầu từ con mình trước, hỏi rõ và chắc chắn con mình có bị mất trộm thật hay là bị rơi và bạn nhặt được thật. Vì dây chuyền đeo ở cổ có thể bị đứt rơi khi chơi đùa lắm chứ? Con bạn bảo tháo ra để trong cặp mất. Ủa, dây chuyền bạc là để đeo cổ chống gió mà, sao con lại tháo ra? Kể cả để trong cặp thì vẫn có thể rơi ra khi lấy sách vở bút thước lắm chứ?

Có bạn khác đã nhìn thấy bạn kia lục cặp sách lấy trộm. Bạn đó là bạn nào? Có bằng chứng không? Kể cả là con bị mất trộm thật, thì ta vẫn nhân cơ hội này để dạy con về trách nhiệm bảo vệ tài sản, về hành vi trộm cắp là xấu, về cảm xúc khi mất một thứ gì đó là rất buồn, lần sau phải cẩn thận hơn với tài sản của mình.

Trong trường hợp biết chắc bạn kia đã lấy trộm, thì vẫn không nên thắng thua bằng được để bạn kia nhận tội, chịu sự kỷ luật, sự xấu hổ trước bạn bè. Mà nên nhân cơ hội này dạy cho con về lòng bao dung và vị tha.

Ở trường hợp sau, cái đèn được hoàn trả, cậu học trò trót dại cũng đã trải qua những cảm xúc vui sướng, lo lắng, hối hận và có được bài học quý giá. Thầy đã tha lỗi cho cậu và đặt một điều kiện cho bố mẹ cậu: nếu pass qua được bài test cuối khóa loại ưu thì bố mẹ sẽ mua cho cậu một cái đèn led y chang để làm phần thưởng.

— Giáo dục là vũ khí mạnh nhất để thay đổi thế giới —

Năm ngoái cộng đồng mạng dậy sóng về việc chỉ một shop quần áo xem camera an ninh phát hiện một bạn học sinh lấy cắp quần áo. Chủ shop đã hành hung, đã nhục mạ rồi quay video đăng lên mạng xã hội để … dạy cho bạn kia, tất cả khách hàng và cả xã hội một bài học: cho chừa thói ăn cắp. Kết quả: shop bị tẩy chay, cơ quan công an kiểm tra shop có nhiều hàng hóa nhập lậu, shop đóng cửa, chỉ shop đối mặt với pháp luật.

Cũng trong thời gian ấy lan truyền câu chuyện một chàng trai cầm biển ghi lại việc 10 năm trước từng ăn cắp sách và bị phát hiện, nhưng người chủ tiệm sách chỉ răn đe, dạy dỗ mà không có hình phạt nào dành cho cậu. Giờ cậu đã trưởng thành và đang là biên kịch phim truyền hình.

Giáo dục không phải là một trận đấu đối kháng để tìm ra kẻ thắng người thua ngay sau vài hiệp đấu. Giáo dục là một trận đánh lâu dài mà có thể tất cả đều thắng. Có những thứ ta giáo dục bây giờ, nhưng phải nhiều năm nữa mới thấy được kết quả.

Nelson Mandela từng nói:

Giáo dục là thứ vũ khí mạnh mẽ nhất mà ta có thể sử dụng để thay đổi thế giới.

Bạn tôi hỏi: Có một công ty đang cạnh tranh cùng ngành, cùng sản phẩm với bạn, và hiện họ đang phát triển hơn của bạn. Giờ bạn cài cắm người ứng tuyển vào công ty kia làm việc để ăn cắp cách làm về áp dụng cho công ty của bạn thì có được không? có gọi là cạnh tranh bẩn không?

Quả là một câu hỏi thú vị. Các bạn nghĩ sao về câu hỏi này?

Tùy vào từng ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh mà chiến lược ăn cắp kia là có được chấp nhận hay không. Bởi nó rõ ràng là một chiến lược không lành mạnh. Tuy nhiên, với nhiều nhà lãnh đạo lớn, họ sẵn sàng chấp nhận cả tình huống các công ty đối thủ cài người vào để lấy cắp chiến lược kinh doanh. Thậm chí, nhiều nhà lãnh đạo còn sẵn sàng chia sẻ miễn phí những công nghệ, công thức kinh doanh – như Elon Musk – vì những mục đích lớn lao hơn.

Tại sao lại như vậy?

SỰ NGUY HIỂM CỦA VIỆC TRÊN ĐỈNH MỘT MÌNH

Mỗi khi nói đến cạnh tranh, tôi lại nhớ về bộ phim hoạt hình Megamind của đạo diễn Tom McGrath. Megamind là một cậu bé mồ côi có ngoại hình khác thường nhưng có đầu óc sáng tạo siêu phàm. Cậu cố gắng hòa nhập với bạn bè từ khi còn trong trại trẻ mồ côi nhưng không được đón nhận, vì họ đã có Metro Man – một Hero bất khả chiến bại. Cậu chọn trở thành nhân vật phản diện, chọn trở thành kẻ xấu. Megamind luôn tạo ra những phát minh để phá hoại, khủng bố thành phố. Metro Man luôn có mặt để mang lại hòa bình.

Thế rồi một ngày, Megamind phát hiện ra điểm yếu và đánh bại Motro Man. Cậu làm chủ thành phố mà mình luôn khao khát được hòa nhập. Cậu tạo ra thành phố của riêng mình. Nhưng rồi một ngày cậu chán. Không có đối thủ, cậu chẳng còn phát minh ra được thứ vũ khí hay công cụ nào nữa. Không có Metro Man, cậu không còn thấy cuộc sống còn niềm vui nữa. Không có kẻ xấu thì cậu vẫn mãi là kẻ xấu trong tâm trí mọi người.

Cậu quyết định trở thành người tốt bằng cách tạo ra một kẻ xấu. Từ sợi tóc của Metro Man, cậu chế tạo ra một dung dịch chứa ADN anh hùng, khi tiêm vào ai thì kẻ đó sẽ có sức mạnh như Metro Man. Cậu tìm được một người, thỏa thuận với anh ta rồi biến anh ta thành kẻ xấu. Yêu cầu anh ta phá hoại thành phố bằng các công cụ mới do cậu sáng tạo ra. Rồi cậu xuất hiện để chiến đấu bảo vệ thành phố. Cuộc chiến rất khốc liệt, có lúc cậu tưởng như mất mạng, nhưng cuối cùng cậu đã chiến thắng. Toàn thành phố vui mừng, Megamind trở thành anh hùng mới.

Tuy nhiên, kẻ xấu mới kia, đối thủ do Megamind tạo ra lại là một kẻ nhỏ nhen, ích kỷ. Sự ích kỷ này cùng với những sức mạnh được kế thừa từ ADN của Metro Man đã biến anh ta trở nên nguy hiểm đến nỗi Megamind không thể kiểm soát được. Nó buộc Megamind phải thay đổi tư duy, buộc anh ta phải sáng tạo hơn nữa, buộc anh ta phải đối mặt, phải hợp tác để tìm ra giải pháp mới cho đứa con do chính mình tạo ra kia. Muốn biết kết quả thế nào, bạn hãy tìm xem phim.

Việc trên đỉnh một mình cũng giống như việc một công ty cứ dẫn đầu thị trường một mình mà không hề có đối thủ xứng tầm nào khiến họ phải lo lắng. Ở trên đỉnh nên họ sẽ dễ tự mãn, không coi trọng những ý tưởng mới từ cấp dưới. Không có lý do nào bức thiết để khiến họ phải sáng tạo đổi mới cả. Với những người trên đỉnh một mình thì suy nghĩ của họ là: mình đang dẫn đầu nghĩa là mình đang rất xịn rồi, đâu cần thay đổi làm gì cho mệt. Họ không còn tạo ra lượng adrenaline đủ lớn để đánh giá đúng những nguy hiểm rình rập xung quanh nữa. Họ là Kodak của thập niên 80-90s của thế kỷ trước, là Yahoo của đầu thể kỷ này.

CẠNH TRANH TRONG KINH DOANH

Ai từng làm kinh doanh đều biết đến câu “thương trường như chiến trường”. Theo Al Rises, quy luật bất biến đầu tiên trong kinh doanh là bạn phải là người dẫn đầu trong tâm trí khách hàng – nghĩa là được khách hàng nhớ đến đầu tiên khi họ cần một sản phẩm, dịch vụ. Nếu không dẫn đầu ở thành phố thì dẫn đầu ở vùng nông thôn. Hãy tìm chiến trường mà mình có thể thắng.

Bạn có thể tự mình hoặc cài người vào để học lấy các triết lý kinh doanh của đối thủ đang dẫn đầu kia. Song nếu họ đã dẫn đầu ở một thị trường rồi, bạn sẽ không bao giờ có cơ hội đánh bật được họ ở thị trường khỏi vị trí dẫn đầu. Bởi khi bạn học được cái họ đang áp dụng thành công, thì họ đã có một chiến lược mới rồi. Bạn đâu có thể suốt ngày chạy theo họ mãi như thế được. Bạn cứ mải mê tập trung vào đối thủ như vậy thì đâu còn thời giờ mà nghĩ ra những chiến lược mới khác biệt với họ được.

Chính vì vậy, những người đã thành công, đang dẫn đầu rồi họ không lo sợ các đối thủ cài cắm người vào lấy cắp. Bởi nếu mô hình đó, cách làm đó có thể áp dụng thành công cho một nơi khác nghĩa là sẽ giúp cho cuộc sống của nhiều người sẽ trở nên tốt đẹp hơn. Tất nhiên, họ cũng có những chính sách bảo mật nghiêm ngặt đối với những dữ liệu quan trọng liên quan đến khách hàng, bởi nếu những dữ liệu này mới là tài sản quý giá mang tính sống còn  đối với công ty họ.

Không những vậy, nhiều công ty còn thử nghiệm tự tạo ra những đối thủ cho mình bằng cách thành lập một công ty con, rồi gửi một nhóm sáng tạo nhất vào đó để phát triển sản phẩm cạnh tranh với chính công ty mẹ. Nhiều sản phẩm của công ty thử này đã đánh bật sản phẩm của công ty mẹ. Kết quả cuối cùng họ luôn có đủ sự cảnh giác để thay đổi nhanh chóng mỗi khi có một đối thủ nhăm nhe vị trí dẫn đầu của họ.

CÒN BẠN THÌ SAO? Bạn nên lựa chọn cạnh tranh như thế nào?

Tất nhiên, bạn vẫn có thể lựa chọn cách làm như câu hỏi đã đặt ra ở đầu bài: tập trung xem đối thủ làm gì thì tìm cách học và làm theo. Hoặc bạn hãy dành thời gian tìm tòi một thị trường riêng cho mình. Rồi dành toàn bộ suy nghĩ của mình vào việc làm sao để nâng cao sản phẩm dịch vụ, làm sao để tạo ra những trải nghiệm và phục vụ khách hàng tốt nhất. Bạn có thể không lợi thế về sản phẩm hoặc giá cả, nhưng bạn sẽ có lợi thế về văn hóa phục vụ.

Trong trường hợp bạn đã dẫn đầu ở khu vực của bạn. Hoặc nơi bạn mở mặt hàng kinh doanh đang không có đối thủ cạnh tranh nào. Bạn đang trên đỉnh. Bạn phải thận trọng. Hãy luôn tìm cách (sáng tạo hoặc học hỏi) nâng cao sản phẩm dịch vụ của mình, đồng thời nâng cao trải nghiệm của khách hàng. Và bạn hãy mong sớm có đối thủ cạnh tranh với mình. Điều đó sẽ tốt cho bạn nhiều hơn là bạn nghĩ. Nó sẽ tạo ra rất nhiều adrenaline cho bạn.

CẠNH TRANH SẼ TẠO RA ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN

Nếu bạn là một fan bóng đá, bạn sẽ biết đến giải Premier Leage -của Anh. Đây là giải đấu được xem là hấp dẫn nhất trong lĩnh vực bóng đá. Mỗi năm, ban tổ chức sẽ cho phép các câu lạc bộ chuyển nhượng, mua bán cầu thủ vào hai dịp: đầu mùa giải và giữa mùa giải. Đây là dịp để các đội bổ sung lực lượng nhằm mang đến những sự thay đổi. Nếu bạn để ý, bạn sẽ thấy mỗi vị trí cầu thủ đều có 2-3 người để thay thế. Đó là vì các huấn luyện viên muốn tạo ra sự cạnh tranh cho các cầu thủ này. Từ đó giúp họ có động lực để nỗ lực thi đấu tốt nhất có thể.

Nếu bạn có con đang độ tuổi đi học, hoặc bạn nhớ lại thời đi học của chính mình, bạn sẽ thấy luôn có những người đứng đầu lớp. Một lớp mà chỉ có một người học giỏi, sẽ rất dễ dẫn đến tự cao tự mãn. Điều này đặc biệt đúng với học sinh cấp Tiểu học và Trung học cơ sở. Một mình đứng trên đỉnh lâu ngày sẽ khiến người ta dần mất động lực học tập. Khi trong lớp có hơn 1 bạn học giỏi, sự cạnh tranh hình thành. Các bạn này sẽ thi đua để bằng, để hơn bạn kia.

Còn chẳng may bạn đang một mình phụ trách công việc content creator cho một công ty – chỉ một mình bạn. Bạn hãy coi chừng! Lúc đầu bạn sẽ rất chịu khó tìm tòi sáng tạo những nội dung mới lạ, độc đáo; rồi thể hiện nó theo những cách thức khác nhau: photo, video, infographic, … Nhưng dần dần bạn sẽ không còn muốn sáng tạo nữa. Bạn có sẵn những mẫu thiết kế cũ, những templates video cũ, chỉ mở ra thay chữ, thay hình là xong. Công việc từng khiến bạn thích thú vì được sáng tạo, giờ trở nên nhàm chán. Bạn hãy đề xuất có thêm một người nữa phụ trách cùng, chắc chắn người kia sẽ góp ý với bạn, hoặc họ sẽ tạo ra những sản phẩm sáng tạo mới lạ hơn.

Đó là lý do vì sao các công ty luôn xây dựng bộ phận kinh doanh luôn có nhiều người, nhiều nhóm, nhiều trung tâm. Và ai cũng đầy nhiệt huyết, khát khao trong công việc của mình.

Giờ thì bạn có thể tự tìm thấy hoặc nhìn thấy nhiều câu chuyện liên quan đến cạnh tranh mang lại động lực phát triển ở xung quanh mình rồi phải không?

Nếu bạn đang tìm kiếm động lực phát triển, bạn cần phải có cạnh tranh. Nếu bạn đang muốn tạo động lực phát triển cho nhân viên, bạn cần phải tạo ra cạnh tranh. Nếu bạn muốn tạo động lực cho con cái mình phát triển, bạn phải đưa con vào một môi trường cạnh tranh.

SỐNG LÀ CẦN PHẢI CÓ CẠNH TRANH – MỘT SỰ CẠNH TRANH LÀNH MẠNH SẼ TẠO RA PHÁT TRIỂN.

Năm 2016 hay 2017 gì đó, khi còn phụ trách làm video cho MISA, tôi được Chủ tịch HĐQT order một video clip. Nội dung là tổng hợp những thành tựu công nghệ mới nhất lúc đó để anh trình chiếu trong Hội nghị lãnh đạo cấp cao của công ty. Nhờ đó mà tôi biết đến rất nhiều công nghệ hiện đại: Hologram, Robot của Boston Dynamic, AI ứng dụng trong SmartHome, xe tự lái, …

Nhưng điều tôi bất ngờ là rất nhiều công nghệ này hầu như đã từng xuất hiện trong những bộ phim khoa học viễn tưởng của điện ảnh của Mỹ từ nhiều năm trước đó. Hologram từng xuất hiện trong Star War. Robot thì dễ thấy trong Terminator. JARVIS trong Iron Man, … Những thứ công nghệ mà trước kia ta nghĩ chỉ có thể thấy trong phim, thì giờ đã có trong đời sống thực. Siri của Apple, Cortana của Microsoft, Amazon Echo, Robot hút bụi, …

Khi ChatGPT ra mắt, nó đã tạo ra một hiệu ứng lây lan còn nhanh hơn cả COVID-19. Và nó khiến tôi nhớ đến một bộ phim khoa học viễn tưởng mà tôi từng xem: EX MACHINA.

Giới hạn của con người là ở trí tưởng tưởng.

Albert Einstein

Albert Einstein từng nói: “Giới hạn của con người là ở trí tưởng tưởng.” Có lẽ nào điện ảnh đã đi trước công nghệ và thúc đẩy công nghệ phát triển? hay nói cách khác: công nghệ trong những bộ phim khoa học viễn tưởng chính là tương lai của thế giới?

Nếu đúng vậy, rất có thể, tương lai của ChatGPT sẽ là nhân vật Ava trong bộ phim Ex Machina.

Hiện nay, rất nhiều doanh nghiệp công nghệ ở thung lũng Silicon và trên thế giới đã, đang đầu tư rất lớn vào xây dựng các hệ thống máy học (Machine Learning Systems – MLS). Trước khi ChatGPT ra mắt, chúng được thử nghiệm và xuất hiện dưới cái tên “trợ lý ảo”.

Chúng ngu ngơ như một đứa trẻ, và cũng ham học hỏi như bất cứ đứa trẻ con nào.

Nếu trẻ con có được khoảng 10 người quan tâm chỉ dạy, nó sẽ ngày càng hiểu biết và thông minh. Đến một ngày nó sẽ thông minh hơn cả 10 người thầy đã dạy nó. Còn đứa trẻ ChatGPT thì được hàng triệu người quan tâm và dạy. Nên chắc chắn nó sẽ ngày càng thông minh.

Đến một ngày không xa, nó sẽ có thể nói chuyện với bạn như một chuyên gia trong bất cứ lĩnh vực nào. Đến khi đó, nó sẽ không còn hình hài là ảo nữa, mà rất có thể những dữ liệu của nó sẽ được đưa vào một “bộ não”. Họ đặt “bộ não” đó vào đầu một robot có hình dạng con người. Bùm! Nó sẽ trở thành một siêu robot: có cảm xúc, có nhận thức, có tính dục và có thể tự nhận thức được – NHƯ CON NGƯỜI.

Đó chính là những gì diễn ra với Ava trong bộ phim Ex Machina.

Các chương trình tìm kiếm như Google Search không chỉ cho Alphabet thấy con người suy nghĩ về cái gì, để sử dụng nó cho kinh doanh; mà nó còn cho họ thấy con người suy nghĩ như thế nào, để dạy cho các hệ thống máy học của họ. Suy nghĩ như thế nào chính là cách mà não bộ của chúng ta làm việc.

Nếu bạn tò mò muốn biết về trí tuệ nhân tạo, về máy học cũng như  hiểu hơn những gì tôi chia sẻ ở trên, bạn nên tìm xem Ex Machina.

Mời xem một trích đoạn trong Ex Machina tôi từng chia sẻ năm 2017:

https://www.facebook.com/v2hao/videos/10154610452498439

Còn tôi thì sao?

Thú thật là tôi còn chưa thử dùng ChatGPT. Bản thân tôi là một người thích viết, thích sáng tạo nội dung dưới dạng chữ và hình ảnh – những công việc mà được cảnh báo sẽ được AI thay thế. Nhưng tôi không hề lo sợ AI sẽ cướp mất công việc của mình. Bởi một điều, hiểu được con người “suy nghĩ như thế nào” là một bài toán không có lời giải.

Tôi luôn trong một tâm thế: cuộc sống luôn thay đổi, việc của mình là luôn học hỏi để linh hoạt thích nghi với những thay đổi đó. Lo sợ vừa đủ có thể rất tốt cho phát triển, nhưng lo sợ quá thì ta sẽ bị nó đè chết.

Vậy nên, cứ đọc sách và xem phim thôi. Tương lai thế giới đều nằm trong đầu những nhà văn và những nhà làm phim.

Cách đây hai hôm, tôi có ngồi trò chuyện với một cậu bạn ít hơn tôi vài tuổi, vừa xin nghỉ làm ở thành phố để bắt đầu lại ở quê.

Chủ đề của cuộc trò chuyện là về sách, về phát triển văn hóa đọc ở vùng quê. Rồi chuyển sang môi trường làm việc, sự gắn kết với nơi làm, khi nào và tại sao chúng ta chuyển việc.

Cậu ấy đưa ra 3 lý do để một người gắn bó với một nơi làm việc. Nhìn lại câu chuyện và trải nghiệm của bản thân mình, tôi đưa thêm vào 2 lý do. Xin phép được chia sẻ lại sơ lược dưới đây.

1. Được cấp trên tin tưởng

Niềm tin là một từ được sử dụng khá nhiều trong môi trường kinh doanh. Có được sự tin tưởng, nhân viên chúng tôi thường sẽ chủ động hơn, nỗ lực hơn, chịu trách nhiệm hơn và sáng tạo hơn trong công việc. Tuy nhiên nó không hề dễ dàng như thế.

Khi bắt đầu một dự án, một mục tiêu, người quản lý luôn phát biểu rằng họ tin vào đội ngũ nhân viên chúng tôi. (Họ cũng chẳng còn lựa chọn nào khác ). Nhưng trong quá trình thực thi, họ lại luôn lo lắng với những phương án, cách làm mà nhân viên chúng tôi đưa ra. Rồi họ cố gắng điều hướng cho những lựa chọn đó theo hướng mà họ muốn.

Đây là một điều rất đáng tiếc. Bởi chính quản lý là người đã tuyển chọn chúng tôi vào làm, họ rõ là cần một sự đổi mới nào đó, phải biết chắc là chúng tôi có phù hợp hay không, có thế mạnh nào để khai thác. Vậy mà giờ họ lại nắn cách làm của nhân viên chúng tôi theo ý mình, biến chúng tôi trở thành thụ động. Rồi làm tắt dần động lực làm việc của chúng tôi từ lúc nào không hay.

Tin tưởng nhân viên ko chỉ nằm ở chỗ ủng hộ các phương án của chúng tôi, mà còn phải bảo vệ chúng tôi (cùng ý tưởng, sản phẩm của chúng tôi) trước các phòng ban khác và trước cấp lãnh đạo cao hơn. Tôi từng nghe một câu chuyện thế này: Giám đốc tiếp thị của Coca Cola trình bày ý tưởng chiến dịch quảng cáo mới với giám đốc điều hành (tất nhiên ý tưởng là của đội ngũ nhân viên dưới quyền ông CMO). CEO mới yêu cầu một số thay đổi. CMO nhất quyết không đổi, và nói chỉ thay đổi theo ý CEO nếu ông này chịu mua đủ số sản phẩm mà chiến dịch đề ra. Cuối cùng CEO phải tin tưởng CMO.

2. Sự hợp tác, hỗ trợ từ đồng nghiệp

Dù có được sự tin tưởng từ cấp trên, nhưng không có sự ủng hộ, hợp tác, hỗ trợ từ anh chị em đồng nghiệp thì chúng tôi cũng rất khó để làm việc lâu dài.

Sự hợp tác, hỗ trợ này cũng gọi là tinh thần đồng đội. Nó có lúc mặn, lúc ngọt, lúc nhạt và thường được thử thách trong những giai đoạn công việc cam go nhất: như cùng nhau làm một công việc phát sinh nào đó trong thời hạn ngắn đòi hỏi tất cả phải nỗ lực 200% khả năng.

Xây dựng tinh thần này là xuất phát từ mỗi người, tuy nhiên văn hóa doanh nghiệp, cũng như người quản lý có vai trò nền tảng xây dựng nên nó, thông qua những hoạt động ngoại khóa có hoặc không liên quan đến công ty. Làm sao để anh chị em xem phòng ban của mình như một gia đình nhỏ. Quan tâm đến nhau một cách thật lòng và bình đẳng.

Tôi nhớ năm bà nội tôi mất, không có ai ở nơi tôi làm về thăm viếng. Khi đã xong việc của bà, tôi đi làm trở lại thì các quản lý mới gặp tôi để chia buồn và gửi tiền phúng viếng. Trong khi trước và sau đó, với những ông bà của những người ở phòng ban khác, đặc biệt là của các cấp quản lý, thì mỗi phòng sẽ cử đại diện cùng với phòng có người thân mất để đến thăm viếng. Việc này đã khiến tôi nghĩ mình không thuộc về họ nữa, từ đó tôi dần tự tách mình ra.

Con người không phải là AI, chúng tôi là những sinh vật sống và làm việc theo cảm xúc.

3. Được làm việc có ý nghĩa. Được ghi nhận

Có được sự tin tưởng từ quản lý, được làm việc bên cạnh những anh chị em tuyệt vời sẽ giúp nhân viên chúng tôi yên tâm làm việc cỡ 1-2 năm. Để gắn bó lâu hơn, chúng tôi cần được ghi nhận những công sức của mình đã bỏ có đóng góp gì, có ý nghĩa gì với sự phát triển của công ty hay không?

Sẽ rất là nản nếu những gì mình công hiến lại không có giá trị gì, hoặc không thể nhìn thấy tác động của nó tới mục tiêu chung của công ty. Với những công việc dễ đo đếm như sản xuất, kinh doanh thì thật dễ để ghi nhận. Công việc back-office lại rất khó ghi nhận. Những người trực tiếp làm việc với khách hàng rất dễ cảm nhận ý nghĩa công việc họ làm, những người không làm việc trực tiếp lại rất khó hình dung.

Ví dụ như việc gọi điện xin tài trợ cho Quỹ ủng hộ học sinh – sinh viên đang khó khăn để tiếp tục học tập. Đây là một công việc tình nguyện và phi lợi nhuận. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành một thí nghiệm. Họ cho tình nguyện viên gọi điện gặp gỡ trực tiếp với những hs-sv đã từng nhận được giúp đỡ của Quỹ. Họ được nghe câu chuyện, được thấy Quỹ đã giúp hs-sv tốt nghiệp và có được việc làm ra sao. Những người này sau đó có động lực làm việc hơn, họ gọi điện nhiều hơn và mang về số tiền ủng hộ lớn hơn so với trước đó, và so với nhóm đối chứng.

Sự ghi nhận không nhất thiết phải là danh hiệu nhân viên xuất sắc – đó có thể là một mục tiêu. Mà có thể là những tiến bộ nhỏ, những bước tiến nhỏ trong công việc của chúng tôi. Ví dụ lần này chúng tôi đã có ít lỗi hơn so với lần trước. Hoặc để cho chúng tôi thấy mình đã giúp được những gì bằng cách được gặp gỡ trao đổi với những những bộ phận mà chúng tôi liên quan. Chắc chắn những điều này sẽ giúp nhân viên chúng tôi có thêm động lực để gắn bó và cống hiến.

4. Được học điều mới mỗi ngày

Có đủ 3 lý do trên cũng chỉ giúp nhân viên gắn bó đến năm thứ 3. Con người chúng ta rất dễ nhàm chán nếu công việc thiếu thử thách. Công việc quá dễ thì sẽ không cần động não, không cần nỗ lực. Và sẽ không thể học thêm được điều mới. Chúng ta rất hay chóng chán. Cứ như vậy thì dần dần chúng tôi thấy công việc dù ý nghĩa vẫn trở nên tẻ nhạt, nhàm chán.

Do vậy, những quản lý cần phải hiểu nhân viên chúng tôi và đưa ra những thử thách phù hợp trong từng thời điểm thích hợp. Chứ không phải những thử thách mang tính chất thách đố. Theo nghiên cứu, những thử thách vừa phải sẽ đặt tâm lý con người vào trạng thái áp lực mà họ vừa sợ vừa thích thú, nó tạo các chất truyền dẫn thần kinh để con người nỗ lực hơn trong làm việc, học tập.

Khi tôi mới vào MISA năm 2007, tôi chỉ mới tốt nghiệp trung cấp chuyên ngành quay phim. Tôi đã tự học dựng phim trên để tiếp quản công việc của phòng. Đến năm thứ 5 làm việc thì tôi được tìm hiểu về thiết kế 2D và Motion Graphic. Đến năm thứ 7 tôi tìm hiểu về các loại mạng xã hội. Năm thứ 8 tôi đã được học thêm về truyền thông, tiếp thị. 10 năm sau tôi được biết thêm về quản trị. Năm 2018 tôi nhận được  giải thưởng về sáng tạo vì có nhiều sáng kiến trong công tác quản trị của MISA.

5. Được trải nghiệm thử thách hoàn toàn MỚI

Kể cả một môi trường đáp ứng đủ cả 4 lý do trên, thì vẫn có những trường hợp nhân viên chúng tôi nghỉ việc hoặc nhảy việc. Như đã đề cập ở lý do thứ 4, con người có tâm lý thích những điều mới. Đến một ngưỡng nào đó, chúng ta cần một sự thay đổi hoàn toàn mới.

Đó có thể là một chức danh mới với nhiều vai trò, trách nhiệm. Đó cũng có thể là một công việc hoàn toàn mới, khác hẳn công việ trước đó họ đã đảm nhiệm. Cũng có thể là một môi trường làm việc hoàn toàn mới.

Cá nhân tôi đã may mắn có được một môi trường làm việc chứa đựng đầy đủ 4 yếu tố đầu khi làm việc ở MISA. Lý do thứ 5 này cũng được áp dụng ở MISA với khối sản xuất và kinh doanh. Nếu tiếp tục gắn bó với nơi đây, có thể tôi cũng sẽ thuyết phục quản lý cho tôi được trải nghiệm một công việc mới nào đó ở MISA. Thật tiếc vì lý do cá nhân, tôi đã lựa chọn một công việc hoàn toàn MỚI theo cách riêng của mình.

—— MAGIC —–

Cũng là 5 yếu tố, Tracy Maylett và Matthew Write trong cuốn sách The Empoyee Experirnce đã đưa ra cụm từ MAGIC (là viết tắt của: Meaning – Ý nghĩa, Autonomy – Tự chủ, Growth – Phát triển, Impact – Tác động và Connection – Kết nối) làm trọng tâm để tạo ra Cam kết, Hài lòng và Gắn kết của nhân sự với một công ty.

5 yếu tố này cũng có phần tương đồng với 5 lý do mà tôi và anh bạn tôi đã chia sẻ. Nếu một công ty có đủ MAGIC – chắc chắn công ty đó sẽ có những thay đổi mà chỉ phép thuật mới có thể tạo ra.

4:00 PM

Khách kéo đến nườm nượp, đàn ông con trai được mời sang một bên, đàn bà con gái được mời sang một bên, chỉ ba mươi phút là ngồi kín hết cả trăm bàn tiệc. Tiếng nhạc tiếng hát hòa cùng tiếng ăn tiếng uống. Tiếng nói chuyện tiếng chúc tụng lẫn vào tiếng hai ba dô. Đúng đám cưới.

Khu hậu cần lúc này là nhộn nhịp nhất. Những món ăn nóng như xào hay xốt vang giờ mới bê lên cho khách. Tiếng thìa va vào chảo, tiếng xèo xèo của dầu, tiếng bùng bùng của lửa gas. Mấy người phục vụ cứ chạy tới chạy lui, bưng ra những bò xào, cá xào, nấm xào, xốt vang còn bốc hơi ra từng bàn.

Khu bàn ngồi của cánh đàn bà con gái chỉ có tiếng gọi thêm canh, thêm cơm, rồi các bà các mẹ các chị chia nhau những món không ăn hết mang về phần cho cháu cho con. Chỉ một loáng đã lục đục từng bàn đứng dậy kéo nhau về.
Khu bàn của cánh đàn ông con trai vẫn thi thoảng dô dô. Người ở các bàn uống đi uống giao lưu với nhau. Mời chung, mờ riêng rồi lại mời chung. Các ông gọi thêm rượu. Rượu cứ hết mà thức ăn thì chẳng vơi đi là bao. Có ông hứng lên nhảy lên sân khấu hát, có ông thấy hát bài bốc cũng lên sân khấu nhảy. Xập xình, dô dô, xập xình.

5:30 PM

Những khách cuối cùng dìu nhau loạng choạng ra bãi xe lấy xe về. Lúc này khách của chú rể mới lác đác đến. Thường là thế, đám thanh niên chờ cho khách của gia đình về hết mới bắt đầu ngồi ăn. Cũng bởi nhiều người bận đi làm giờ mời về được, cũng bởi muốn ngồi sau để nói chuyện thân tình hơn.

Ngồi bàn rồi thì lật bát chia đũa, gọi người phục vụ thêm món xào món xốt. Chén đủ chưa bàn ta nâng đủ ba ly rồi ai muốn riêng chung gì thì riêng nhé! Hai ba dzô! Hai ba dzô! Hai ba hết! Chú rể đi từng bàn nâng ly cảm ơn. Ai chưa mừng thì tranh thủ lúc này mời riêng chú rể rồi gửi phong bì mừng. Một số người đi đến các bàn khác để giao lưu. Lại chung riêng riêng chung.

6:15 PM
Tiếng ăn uống tiếng dzô bỗng ngừng. Các bàn đều có một hai người bật điện thoại lên, những người khác châu đầu vào xem cùng. Có người gọi phục vụ thêm bát canh, người phục vụ vừa đi vừa dán mặt vào màn hình điện thoại. Mấy người trông xe cũng tụm đầu vào chiếc màn hình điện thoại sáng xanh.

Đang trực tiếp quay số xổ số miền Bắc.

– Có 72 chưa?

– Chưa, có 71, 73 mà chưa ra 72.

– Yeah, ra rồi, có 13 rồi. Ăn rồi, anh em nâng cốc nâng cốc!

– M.ẹ nó, đến giải Bảy rồi mà chưa ra. 27 ra 3 nháy mới đau.

– Biết đâu ra đề thì sao?

– Hôm nay ăn con lô xiên rồi. Tiếc quá, đánh thêm con 38 thì có phải được thêm nháy nữa không!

5:30 AM, Hôm sau

Trời còn tối và lạnh, mẹ đã chằng hết những chậu nhôm chậu nhựa lên xe đạp để ra ao lấy mạ đi cấy. Mẹ lạch cạch đạp đi một lúc tôi mới nổ xe máy theo sau.

Tiết trời mùa xuân, thứ mùa xuân đến sớm hơn thường lệ, nên vẫn lạnh buốt cái giá rét của mùa đông. Người đi cấy, người thuê cấy tấp nập ngược xuôi trên đường với thùng với chậu. Tôi ra đến ao đã thấy tiếng người lao xao nói chuyện.

Đang loay hoay nghĩ mẹ đi đường nào mà giờ vẫn chưa ra thì tôi gặp dì. Mấy năm gần đây công thuê thợ cấy đắt, mẹ và dì cấy đổi công cho nhau. Dì bảo tối thế này thì thấy mạ đâu mà nhổ, để dì về lấy cái đèn pin. Mẹ cũng vừa ra đến nơi, mẹ chửi thề vì buộc chằng cẩn thận thế mà dọc đường vẫn bị tuột rơi chồng chậu phải chằng lại. Tôi quay xe bảo về nhà lấy đèn pin.

Khu ao này trước kia là ruộng, những năm gần đây có nhiều việc làm kiếm ra tiền hơn nên người ta bỏ hoang dần những ruộng xấu đất, xấu địa hình. Sau được chú Ngữ thầu, thuê máy múc đắp bờ xung quanh chứa nước thả cá. Nhất thả cá. Cá thu hoạch vào cuối năm, sẵn thứ bùn non chú chia ô bán cho bà con làm sướng gieo mạ.

Dù đã để khô cả tháng, mạ đã cao bằng gang tay, nhưng thứ bùn non đó vẫn còn rất mềm, lội chân xuống vẫn xì xụp, dính dấp rất khó chịu. Mạ nhổ lên từng 1-2 cây mà vẫn kéo theo rất nhiều đất bám vào rễ. Phải lấy tay vuốt bớt đi. Vừa lúc ấy có tiếng reo òa của các bà các chị ở cách đó mấy thửa. “Có nước rồi! May quá! Sướng quá!”.

– Các bà trên đấy nước nhiều cho dưới này một ít đê! Không có nước chẳng làm ăn được gì cả!

– Nước thì ai chả thích, không có nước tôi đố các ông làm được gì đấy!

– Bà nào chưa có nước thì vén lên tôi cho một ít này!

Tiếng nói, tiếng cười râm ran cả lòng ao. Hết chuyện nước nôi thì đến chuyện thuê cấy khó. Trời đã sáng từ lúc nào.

– HẾT

Lần đầu tiên nhìn thấy biển, con sẽ thấy nó hiền hòa bởi có rất nhiều người đang nô đùa với biển. Sợ hãi rỗi lẫm chẫm bước những bước đi đầu tiên của con trên cát mềm với sự dìu dắt của Ba, rồi con chỉ muốn thoát khỏi tay Ba để tự mình vui đùa với biển, để tự mình khám phá những con sóng, vỡ tan ra thành bọt trắng xóa, li ti, làm ngập bàn chân bé nhỏ của con. Cát mịn màng và êm ái hơn so với những lời kể về biển của Ba.

Ba thì thầm vào tai con “Biển đấy! Nhìn các bạn Sóng kìa! Các bạn Sóng đang mời gọi con ra chơi cùng kìa!” rồi nhấc bổng con lên khi có đợt sóng lớn ào vào – vẫn đủ để con cảm nhận thấy sóng khẽ đập vào lưng con trong niềm vui, niềm hạnh phúc của Ba và tiếng cười trong vắt của Con. Ngồi ở phía xa, Mẹ với em TunTun chắc sẽ ghanh tị với hai Ba con lắm.

Ba bảo biển Cát Bà không rộng lớn như những biển mà Ba đã từng đi, nó bị những hòn núi đá chặn bớt những còn sóng, ngăn tầm mắt khi ta nhìn trải ra xa. Ba bảo sóng ở đây cũng không lớn nhưng cũng đủ mạnh khiến ba không kịp nhấc con lên khi nó ập vào bất chợt, để con được nếm cái vị mặn chát của nước biển trong xanh. Dù sợ hãi đã hiện rõ trên mặt nhưng Ba đã kịp ôm thật chặt trong vòng tay rắn chắc “Có Ba đây rồi! Đừng sợ, con trai!”.

***

Ba bảo biển về đêm mới thật sự hung dữ và ồn ào không phải vì có bão hãy động mà bởi vì con sẽ tự cảm thấy mình nhỏ bé hơn khi ra biển vào buổi đêm. Biển gầm lên từng đợt sóng, như thách thức sự tò mò của con, như ra oai sự mạnh mẽ của mình, như khẳng định những lời nói của Ba.

Ôm con trong vòng tay rộng lớn, để cho con cảm nhận từng đợt gió mát lạnh từ biển thổi vào, để cho con cảm nhận sự hung dữ của biển đang gồng mình đổ từng đợt sóng vào bờ và đều tan vỡ thành bọt trắng xóa khi chạm vào chân Ba. Ba bảo biển là thế, ngàn năm vẫn thế, là nơi tuyệt vời nhất cho những ai muốn trải lòng mình với biển, biển lắng nghe tất cả, đáp lại tất cả mà không một chút lăn tăn. Con có thể gào lên thật lớn để thấy rằng mình gào bé đến mức nào. Con có thể khóc thật lớn để thấy tìm thấy mình yếu ớt đến mức nào. Và con có thể cười thật lớn để thấy mình hạnh phúc đến mức nào. Hãy để cho mình nhỏ bé để cảm nhận sự mạnh mẽ của biển, hãy để mình sợ sệt để đón nhận sự quan tâm của người khác mà dũng cảm hơn.

Con ngủ trong thiếp đi trong vòng tay của Ba, giữa biển đêm ồn ào với sóng và gió, trong tình yêu và lời hát ru của biển và Ba. Ba cứ ngồi đó thật yên để ru cho con ngủ. Đôi khi thức dậy bởi những con sóng lớn, con vẫn thấy ánh mắt của ba nhìn con, mỉm cười cho con an giấc, và cảm nhận thấy đôi bàn tay mềm mại của Mẹ khẽ xoa trên lưng con…

***

Trở về, con thấy mình như lớn thêm, con cố gắng tự dò dẫm bước những bước đi đầu tiên bằng chính đôi chân của mình. Con biết con sẽ còn trở lại và khi đó con cần phải mạnh mẽ hơn.

Tháng 3, 2011.

Trong một buổi sáng của mùa đông đúng chất phía bắc, lạnh buốt và khô hanh. Trời xanh trong tô điểm một vài nét mây mỏng để khiến mình cao hơn.

Rót cốc chè xanh vàng nhạt như còn vương chút của lá. Nhìn làn hơi nước bốc lên thảnh thơi uốn lượn trong cái ngược nắng đến là đẹp. Nhâm nhi hớp trà nóng chợt nghĩ cái tiết trời này quay sắn phơi thì nhanh khô phải biết. Mà màu sắn cũng trắng đẹp.

Hai mươi năm trôi qua và chẳng còn nhiều thứ giống như trước nữa. (Kể cả nền giáo dục vốn trì trệ và chậm cải tiến trong mấy chục năm cũng phải thay đổi khi Covid-19 bùng phát). Không thể ngăn bản thân mình, đôi lúc, nhớ về những thứ đã qua.

Quê mình thuộc vùng bán sơn địa, là phần đất chuyển giao từ đồi núi với đồng bằng. Đất nông nghiệp đủ loại: đất thịt pha cát cạnh bờ sông Bùi, đất thịt, đất đồi vàng ươm, đất đầm lầy đen, đất pha sỏi đá ong. Đất đa dạng nhưng đa phần cằn cỗi. Cấy lúa rất kém hạt nên đa phần trồng đỗ ngô khoai lạc tùy loại đất và tùy từng mùa. Và loại đất kém nhất thì thường được trồng sắn.

Sắn dễ trồng, có thể sống trên những loại đất khô cằn và cần ít sự chăm sóc nhất. Khi cây sắn lớn ngang đầu gối, người ta đi vun đất vào gốc cho đầy, để khi có củ không bị trồi lên. Rồi cứ để mặc đấy cho sắn lớn. Chẳng loại cỏ nào có thể mọc nổi dưới tán lá dày của sắn. Những cành lá như những bàn tay đan vào nhau mà đôi khi đám trẻ dùng hai cành ngoắc vào nhau làm thành nón.

Sau khi cấy vụ lúa chiêm xong, người ta bắt đầu trồng sắn. Trước khi dồn điền đổi thửa thì nhà nào cũng có đất trồng sắn. Sau khi dồn đổi, những nhà không có đất phải đi thuê đất để trồng. Có tiền thì thuê ở đường băng Miếu Môn, có ít tiền thì phải thuê ở xa hơn, xa đến 5-7 cây số. Đẩy xe bò chở phân chở cành giống từ 4-5 giờ sáng để đi trồng.

Trồng xong chỉ vào vun luống một lần. Sắn phát triển hay không đều phụ thuộc vào thời tiết, vào trời đất. Rồi đến cuối tháng mười ta, khi đã thu hoạch xong vụ lúa mùa, đợi cho tiết đông rét ngọt, và trời hanh khô, người ta bắt đầu đi dỡ sắn. Cái tiết trời như thế thái sắn ra phơi sẽ nhanh khô và có được màu trắng tinh. Sau này độn với cơm, lấy đũa cả đánh lên sắn sẽ quện lẫn với cơm rất khó nhận biết.

Dỡ sẵn cũng phải có cái mẹo của nó. Anh đừng nghĩ mình khỏe, anh tóm chặt hai tay vào thân cây rồi nhổ phựt phát mà lên cả cù lẫn củ. Làm thế rất dễ gãy thân hoặc gãy củ, đi cuốc lại rất mất thời gian và mệt. Thường thì phải lấy cuốc khơi bớt đất bên trên phía ra củ. Sau đó, anh đứng rộng hai chân bằng hai vai, tóm chặt phần thân cây cách chừng 30-40cm tính từ gốc, rồi nhấn nhún nhổ dần lên. Có làm như thế thì mới lên cả cụm được, mà ít bị gẫy củ.
Sắn nhổ lên rồi thì chặt tách riêng cụm củ khỏi thân cành. Nếu sang năm vẫn thuê trồng tiếp mảnh đất đó thì chọn những thân cành mập mạp giâm xuống ở một đầu bờ. Còn lại bó thành từng bó chất lên xe ba gác kéo về làm củi đun. Cứ thế, người nhổ, người chặt, người bó, người khuân sắn ra xe chất dần. 

Những câu chuyện bên bờ ruộng sắn lúc nghỉ uống nước cũng khen đủ màu của sắn. Bác khen sắn nhà này to, cô sắn nhà kia dài. Rồi họ hỏi mình, hỏi nhau. Năm nay tốt thế không biết có bở không? Không biết bở thơm hay bở hăng? Không biết bán có đắt không?

Chở sắn về đến nhà là phải chặt tách củ ra khỏi gốc, rồi phân loại. Loại to thì sẽ cạo vỏ ngoài, nạo vỏ giữa thái miếng phơi khô sau này ăn. Loại nhỏ thì chỉ cần cạo vỏ ngoài rồi thái hoặc băm phơi khô sau này nghiền nuôi lợn. Đám trẻ nhờ nhau sang cạo vỏ sắn. Rồi bao giờ cũng phải chọn lấy những củ ngắn mũm mĩm nhất, tách vỏ bỏ nồi luộc. Để lúc nghỉ ăn thử xem có bở hay không?

Những bãi gò tha ma ngày ấy không có mộ xây mà chỉ mô thấp mô cao phủ đầy cỏ. Ngày thường lũ trẻ con dùng để thả bò và chơi trận giả, còn mùa này phủ một màu trắng xóa của sắn. Sắn thái miếng được phơi trên cỏ sẽ nhanh khô hơn trên sân. Phơi trên cỏ cũng dễ lật hơn bằng cách dùng chổi mây hoặc chổi tre.

Năm nào dỡ sắn vào đúng cái tiết hanh khô ngày nắng-gió đêm rét buốt như cái tiết trời của mấy hôm nay thì chỉ phơi một hai nắng là khô giòn. Mang về sảy cho bay hết những cỏ khô rồi chọn những bao tải sạch nhất đóng đầy mang cất. Qua Tết Nguyên Đán, hết tháng Giêng mang ra trộn lẫn với gạo để nấu thành món cơm độn sắn đến lúc thu hoạch lúa chiêm xuân.

Chẳng phải cơm, chính sắn đã cõng bố mẹ ông bà rồi sau đó là mình đi qua những “tháng ba ngày tám” cùng kiệt, xác xơ của những năm chín mươi của thế kỉ trước. Cơm trắng là một ước mơ xa xỉ được viết trong những bài văn như ngày nay bọn trẻ viết về tôm hùm và cua hoàng đế.

Thế nên thấy cậu bạn đăng cái ảnh dỡ sắn mình mới xin lấy vài tấm để ngắm thỏa mắt. Để được sống nhờ lại một quãng thời gian đáng lẽ ra người ta nên quên đi, phải quên đi. Các bố mẹ ngày ấy vẫn luôn răn rằng: cố mà học rồi sau này đi làm thoát li.

Để rồi, đến một cái tuổi nào đó, bỗng thấy việc được cầm lại cái cuốc cuốc một mảnh vườn đã là một niềm vui quá đỗi.

Hữu Văn, ngày 01/12/2021 (nhằm 27/10 năm Tân Sửu)

Chúng ta ai cũng có những khoảng trống nào đó bên trong mình. Khoảng trống tâm hồn, khoảng trống tri thức, khoảng trống tính cách, … khoảng trống không tên. Chỉ là ta có nhận ra hay không thôi.

Thường thì ít người nhận ra chúng. Họ luôn nghĩ mình là phiên bản hoàn chỉnh nhất của mình rồi. Cho đến khi họ bắt gặp một ai đó, một khung cảnh nào đó, một tình huống nào đó khiến họ khựng lại. Họ bỗng cảm thấy có phần nào đó được lấp đầy, một cách vô thức.

Những bức tranh, poster, banner nào chứa khoảng trống sẽ thu hút cái nhìn của bạn lâu hơn. Tâm trí và sự hiểu biết của bạn cần nó để nghỉ ngơi. Nó nghỉ ở khoảng trống đó và vẽ trong đầu mình những thứ mà nó muốn, nó thích.

Những bài hát, những bản nhạc đều chứa những những khoảng trống cần thiết để người nghe được nghỉ. Nghỉ để có thời gian thẩm thấu ca từ, giai điệu của đoạn trước. Nghỉ để phán đoán những gì ở phần tiếp theo.

Giá sách được sắp xếp chừa ra một khoảng trống luôn cuốn hút bạn bước đến. Bởi nó đồng điệu với con người bạn. Bạn đến đó với ý nghĩ giá sách này cần được lấp đầy. Bạn bước đến bởi bạn muốn được lấp đầy một khoảng trống nào đó trong bạn. Rồi bạn ngồi đó. Bạn làm đầy cho giá sách. Giá sách sẽ làm đầy tri thức và cảm xúc trong bạn.

Giờ bạn biết trong mình có nhiều khoảng trống. Bạn không biết là trống thứ gì. Nhưng bạn chấp nhận mình còn thiếu. Điều đó khiến bạn mở lòng hơn, cầu thị hơn. Điều đó khiến mọi người bạn gặp sẽ cảm nhận được phần thiếu đó và sẵn sàng giúp bạn lấp đầy.

Giờ bạn sẽ tạo ra cho mình thêm nhiều phần trống. Bởi bạn biết rằng không hoàn hảo mới là điều tuyệt vời nhất của mình.